Nesneler atomlardan yap\u0131l\u0131r ve atomlar da benzer \u015fekilde par\u00e7alar\u0131n\u0131n toplam\u0131d\u0131r – elektronlar, protonlar ve n\u00f6tronlar.<\/p>\n\n\n\n
Bununla birlikte, bu protonlardan veya n\u00f6tronlardan birine dal\u0131n ve i\u015fler gariple\u015fir. Kuark olarak adland\u0131r\u0131lan \u00fc\u00e7 par\u00e7ac\u0131k, gluon ad\u0131 verilen birbirine ba\u011fl\u0131 par\u00e7ac\u0131k dizileri taraf\u0131ndan yakalanan neredeyse \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131nda ileri geri seker. Tuhaf bir \u015fekilde, protonun k\u00fctlesi, bir \u015fekilde esnek gluon dizilerinin enerjisinden kaynaklanmal\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc kuarklar \u00e7ok az a\u011f\u0131rd\u0131r ve hi\u00e7 bir \u015fey yap\u0131\u015fmaz.<\/p>\n\n\n\n
Fizik\u00e7iler 1960’larda bu tek kuark gluon resmini ortaya \u00e7\u0131kard\u0131lar ve kuantum kromodinami\u011fi (QCD) teorisini yaratarak 70’lerde bir denklemle e\u015fle\u015ftirdiler. Sorun \u015fu ki, teori do\u011fru g\u00f6r\u00fcnse de, matematiksel olarak ola\u011fan\u00fcst\u00fc karma\u015f\u0131k. \u00dc\u00e7 incelikli kuark\u0131n hulking protonunu nas\u0131l \u00fcretti\u011fini hesaplamak gibi bir g\u00f6revle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalan QCD, anlaml\u0131 bir cevap veremez.<\/p>\n\n\n\n
Birle\u015fik Krall\u0131k’taki Manchester \u00dcniversitesi’nde ya\u015fayan par\u00e7ac\u0131k fizik\u00e7isi Mark Lancaster, \u201c\u00d6fkeli ve sinir bozucu\u201d dedi. \u201cKuarklar\u0131n ve gluonlar\u0131n birbiriyle etkile\u015fime girdi\u011fini kesinlikle biliyoruz, ancak sonucu hesaplayamay\u0131z\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Bir milyon dolarl\u0131k matematik \u00f6d\u00fcl\u00fc, protonlar gibi b\u00fcy\u00fck varl\u0131klar\u0131n nas\u0131l olu\u015ftu\u011funu g\u00f6stermek i\u00e7in QCD’de kullan\u0131lan denklem t\u00fcr\u00fcn\u00fc \u00e7\u00f6zebilen herkesi bekliyor. B\u00f6yle bir \u00e7\u00f6z\u00fcme sahip olmayan, par\u00e7ac\u0131k fizik\u00e7ileri yakla\u015f\u0131k cevaplar veren zorlu \u00e7\u00f6z\u00fcmler geli\u015ftirdiler. Baz\u0131lar\u0131 par\u00e7ac\u0131k \u00e7arp\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131lar\u0131nda kuark aktivitesini deneysel olarak \u00e7\u0131kar\u0131rken di\u011ferleri d\u00fcnyan\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc s\u00fcper bilgisayarlar\u0131ndan yararlan\u0131r. Ancak bu yakla\u015f\u0131m teknikleri yak\u0131n zamanda \u00e7at\u0131\u015fmaya girmi\u015f ve fizik\u00e7ileri teorilerinin tam olarak neyi \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnden emin de\u011filler ve b\u00f6ylece yeni, \u00f6ng\u00f6r\u00fclemeyen par\u00e7ac\u0131klar\u0131n veya etkilerin i\u015faretlerini yorumlayamazlar.<\/p>\n\n\n\n
Kuantlar\u0131 ve gluonlar\u0131 bu gibi matematiksel kep\u00e7eleri neyin olu\u015fturdu\u011funu anlamak i\u00e7in, iyi hareket eden par\u00e7ac\u0131klar\u0131 bile tan\u0131mlamak i\u00e7in ne kadar matematiksel makineye girdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn.<\/p>\n\n\n\n
M\u00fctevazi bir elektron, \u00f6rne\u011fin, bir fotonu k\u0131saca yayabilir ve emebilir. Bu fotonun k\u0131sa \u00f6mr\u00fc boyunca, her biri daha fazla akrobasi, sonsuz reklam i\u00e7eren bir \u00e7ift madde kar\u015f\u0131t\u0131 par\u00e7ac\u0131\u011fa b\u00f6l\u00fcnebilir. Her bir olay h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde sona erdi\u011fi s\u00fcrece, kuantum mekani\u011fi \u201csanal\u201d etkinli\u011fin birle\u015fik tela\u015f\u0131n\u0131n s\u00fcresiz olarak devam etmesine izin verir.<\/p>\n\n\n\n
1940’larda, b\u00fcy\u00fck bir m\u00fccadeleden sonra fizik\u00e7iler do\u011fan\u0131n bu tuhaf \u00f6zelli\u011fini bar\u0131nd\u0131rabilecek matematiksel kurallar geli\u015ftirdiler. Bir elektronun incelenmesi, sanal \u00e7evresini, her biri Feynman diyagram\u0131 ve e\u015fle\u015fen bir denklem olarak bilinen k\u0131vr\u0131ml\u0131 bir \u00e7izime kar\u015f\u0131l\u0131k gelen bir dizi olas\u0131 olaya b\u00f6lmeyi i\u00e7eriyordu. Elektronun m\u00fckemmel bir analizi, sonsuz bir diyagram dizisi ve sonsuz say\u0131da ad\u0131mla bir hesaplama gerektirecektir, ancak neyse ki fizik\u00e7iler i\u00e7in, daha nadir olaylar\u0131n daha Bizans taslaklar\u0131 nispeten \u00f6nemsiz hale geldi. Serinin kesilmesi yeterince iyi cevaplar verir.<\/p>\n\n\n\n
1960’larda kuarklar\u0131n ke\u015ffi her \u015feyi k\u0131rd\u0131. Protonlar\u0131 elektronlarla vurarak, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar protonun i\u00e7 par\u00e7alar\u0131n\u0131 yeni bir kuvvetle ba\u011flad\u0131lar. Fizik\u00e7iler bu yeni yap\u0131 ta\u015flar\u0131n\u0131n \u00fcstesinden gelebilecek bir tan\u0131m bulmak i\u00e7in yar\u0131\u015ft\u0131lar ve kuarklar\u0131n t\u00fcm detaylar\u0131n\u0131 ve onlar\u0131 1973’te kompakt bir denkleme ba\u011flayan \u201cg\u00fc\u00e7l\u00fc g\u00fcc\u00fc\u201d sarmay\u0131 ba\u015fard\u0131lar. Ama g\u00fc\u00e7l\u00fc g\u00fc\u00e7 teorisi, kuantum kromodinami\u011fi , her zamanki gibi davranmad\u0131 ve par\u00e7ac\u0131klar da yapmad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Feynman diyagramlar\u0131 par\u00e7ac\u0131klara bilardo toplar\u0131 gibi uzaktan yakla\u015farak etkile\u015fiyormu\u015f gibi davran\u0131r. Fakat kuarklar b\u00f6yle davranmaz. Kaliforniya \u00dcniversitesi, Riverside’da bir par\u00e7ac\u0131k fizik\u00e7isi olan Flip Tanedo’ya g\u00f6re, bir proton olu\u015fturmak i\u00e7in bir mesafeden bir araya gelen ve birbirine ba\u011flanan \u00fc\u00e7 kuark\u0131 temsil eden Feynman diyagram\u0131 sadece bir “karikat\u00fcr” d\u00fcr, \u00e7\u00fcnk\u00fc kuarklar \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde ba\u011flan\u0131r. ayr\u0131 bir varolu\u015flar\u0131 yoktur. Ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fc, ayn\u0131 zamanda, Feynman diyagramlar\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k gelen sonsuz terimler dizisinin, kolay bir yakla\u015f\u0131ma izin verecek kadar h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde solmak yerine, haks\u0131z bir \u015fekilde b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc anlam\u0131na gelir. Feynman diyagramlar\u0131 basit\u00e7e yanl\u0131\u015f ara\u00e7t\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
G\u00fc\u00e7l\u00fc g\u00fc\u00e7 iki ana nedenden dolay\u0131 garip. Birincisi, elektromanyetik kuvvet sadece bir \u00e7e\u015fit y\u00fck (elektrik y\u00fck\u00fc) i\u00e7erirken, g\u00fc\u00e7l\u00fc kuvvet \u00fc\u00e7 i\u00e7erir: k\u0131rm\u0131z\u0131, ye\u015fil ve mavi olarak adland\u0131r\u0131lan \u201crenk\u201d y\u00fckleri. Hala g\u00fc\u00e7l\u00fc kuvvetin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olan garip, gluon olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r, kendisi de renk y\u00fck\u00fc ta\u015f\u0131r. Elektromanyetik alanlar i\u00e7eren (elektriksel olarak n\u00f6tr) fotonlar birbiriyle etkile\u015fime girmezken, renkli gluon koleksiyonlar\u0131 birlikte dizelere \u00e7ekilir. Lancaster, \u201cBu ger\u00e7ekten g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz farkl\u0131l\u0131klar\u0131 y\u00f6nlendiriyor,\u201d dedi. Glukonlar\u0131n \u00fc\u00e7 y\u00fck ile birlikte kendi \u00fczerine \u00e7\u0131kma yetene\u011fi, g\u00fc\u00e7l\u00fc g\u00fcc\u00fc g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u0131lar – kuarklar birbirlerinin \u015firketinden ka\u00e7amayacak kadar g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n
Kaynak<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n Nesneler atomlardan yap\u0131l\u0131r ve atomlar da benzer \u015fekilde par\u00e7alar\u0131n\u0131n toplam\u0131d\u0131r – elektronlar, protonlar ve n\u00f6tronlar.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":62858,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"episode_type":"","audio_file":"","cover_image":"","cover_image_id":"","duration":"","filesize":"","date_recorded":"","explicit":"","block":"","filesize_raw":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[10666],"class_list":["post-59636","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teknoloji","tag-bilim"],"yoast_head":"\n\u0130lginizi \u00e7ekebilir: Bilim \u0130nsanlar\u0131 Hakk\u0131nda 10 Soruluk Test<\/a><\/strong><\/h2>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"